'อัลตราซาวด์' หญิงตั้งครรภ์ ทำไม?

หลายคนยังเข้าใจผิดว่า การทำอัลตราซาวด์หญิงตั้งครรภ์ เพื่อดูเพศของทารกเท่านั้น ทั้งที่ความจริงการทำอัลตราซาวด์ดูได้มากกว่าที่คุณคิด

เกี่ยวกับเรื่องนี้ ศ.นพ.อภิชาติ จิตต์เจริญ ภาควิชาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาล รามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า วัตถุประสงค์ของการทำอัลตราซาวด์ก็เพื่อตรวจหาความผิดปกติของทารกในครรภ์ เมื่อก่อนการตั้งครรภ์ไม่จำเป็นต้องทำอัลตราซาวด์ เพราะไม่ได้ช่วยลดอัตราการตายหรือทุพพลภาคเมื่อแรกเกิด แต่ในปัจจุบันการทำอัลตราซาวด์มีประโยชน์ในการตรวจวินิจฉัยและคัดกรองทารกที่มีความผิดปกติในครรภ์

การทำอัลตราซาวด์จะเริ่มทำตั้งแต่ไตรมาสแรก หรือ 3 เดือนแรกของการตั้งครรภ์ คืออายุครรภ์ 11-14 สัปดาห์ เพื่อดูว่ามีการตั้งครรภ์จริงหรือไม่ ตั้งครรภ์อยู่ในโพรงมดลูกหรือไม่ เป็นการตั้งครรภ์ปกติ ทารกอยู่หรือเปล่า หรือมีทารกกี่คน และมีขนาดเท่ากับอายุครรภ์ที่ควรจะเป็นหรือไม่ นอกจากนี้จะตรวจวัดความหนาของผิวหนังตรงต้นคอว่าหนาผิดปกติหรือไม่ ถ้าหนาผิดปกติมักจะสัมพันธ์กับทารกกลุ่มดาวน์ซินโดรม มีโครโมโซมผิดปกติ นอกจากการวัดความหนาของผิวหนังตรงต้นคอแล้ว จะเจาะเลือดแม่ร่วมด้วยเพื่อตรวจหาสารเคมีบางอย่าง เพื่อนำมาประกอบการวินิจฉัยว่าการตั้งครรภ์ดังกล่าวเสี่ยงต่อการเกิดกลุ่มอาการดาวน์ซินโดรมมากน้อยแค่ไหน ถ้าตรวจแล้วพบว่ามีความเสี่ยงสูง ก็จะแนะนำให้ตรวจวินิจฉัยทารกว่า มีโครโมโซมผิดปกติหรือไม่ โดยอาจจะเจาะน้ำคร่ำไปตรวจ หาโครโมโซม เอาเนื้อรก หรือ เจาะเลือดทารกไปตรวจ

อีกระยะเวลาที่นิยมทำอัลตราซาวด์ คือ ในช่วงกลางของการตั้งครรภ์ ไตรมาสที่ 2 อายุครรภ์ประมาณ 18-22 สัปดาห์ เพื่อดูว่าทารกมีความผิดปกติของอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกายหรือไม่ อวัยวะครบหรือไม่ กะโหลกศีรษะ แขนขา อวัยวะสำคัญต่าง ๆ เป็นการเช็กความสมบูรณ์ ดูอีกทีว่า อายุครรภ์ตรงหรือไม่ และดูว่าการเจริญเติบโตของทารกสัมพันธ์กับอายุครรภ์ที่ควรจะเป็นหรือเปล่า

หรือจะทำอัลตราซาวด์อีกครั้ง เมื่ออายุครรภ์เข้าไตรมาสที่ 3 ประมาณ 32-34 สัปดาห์ขึ้นไป เพื่อดูว่าเด็กมีการเจริญเติบโตดีหรือไม่ น้ำหนักดีหรือเปล่า สัมพันธ์กับอายุครรภ์ที่เป็นมั้ย มีการเติบโตช้าหรือเปล่า หรือดูว่าน้ำคร่ำปกติหรือไม่ ที่สำคัญดูว่าตำแหน่งรก มีภาวะรกเกาะต่ำหรือเปล่า

โดยทั่วไปจะแนะนำให้ทำอัลตราซาวด์ 2-3 ครั้ง ตั้งแต่เริ่มตั้งครรภ์ แต่บางสถาบันได้ทำการศึกษาระบุว่า ควรจะทำอย่างน้อย 1 ครั้ง โดยเฉพาะในช่วงอายุครรภ์ 18-22 สัปดาห์ ทั้งนี้ถ้าไม่อยากทำอัลตราซาวด์เลย ในปัจจุบันต้องยอมรับว่า เด็กมีความเสี่ยงที่อาจจะเกิดความผิดปกติ ดังนั้นถ้าจะทำอัลตราซาวด์สักครั้ง ขอแนะนำว่าควรทำขณะอายุครรภ์ประมาณ 18-22 สัปดาห์ เพื่อจะดูว่า อายุครรภ์ตรงหรือไม่ ตั้งครรภ์คนเดียว หรือครรภ์แฝด จะช่วยวางแผนในการรักษาได้ แต่ในรายที่อยากจะทำอัลตราซาวด์เพิ่ม ขอแนะนำว่าให้ทำขณะอายุครรภ์ 11-14 สัปดาห์ คือไตรมาสแรก ร่วมด้วย

การทำอัลตราซาวด์โดยทั่วไป จะตรวจผ่านทางหน้าท้อง แต่ถ้ามีเลือดออกขณะตั้งครรภ์ มีภาวะแท้งคุกคาม โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรก ถ้าดูผ่านทางหน้าท้องอาจจะยังมองไม่เห็นเนื่องจากทารกตัวเล็ก ก็อาจจะต้องตรวจผ่านทางช่องคลอด โดยการใส่หัวตรวจเข้าไปทาง ช่องคลอด ซึ่งไม่มีอันตรายต่อการตั้งครรภ์ แต่ถ้าอายุครรภ์ เกิน 12 สัปดาห์ขึ้นไปแล้วสามารถตรวจทางหน้าท้องได้